Erthygl gan Gareth Morlais i CommsCymru 2013
Troi pethau wyneb i waered, o’i gymharu efo fel oedden nhw. Dyna dwi’n hoffi am yr
hyn mae’r cyfryngau cymdeithasol wedi dod i’r byd cyfathrebu a’r cyfryngau eraill.
Pan nes i deithio i Aberystwyth i fod yn rhan o’r gynhadledd Hacio’r Iaith gyntaf
yno yn 2007, nes i ddim dychmygu y buaswn i’n gweithio un dydd fel un o dîm sy’n
gweithio gyda’r Gweinidog Leighton Andrews A.S. ar dechnoleg a’r iaith Gymraeg.
Ar secondiad gydag Uned y Gymraeg Llywodraeth Cymru o wefan y BBC oeddwn
i. ‘Social action broadcasting’ a straeon digidol yw fy nghefndir. Ers i weithio gyda
gwirfoddolwyr CSV Media ar wythnos o raglenni am fod yn ddigartref i Radio
Cymru nol ym 1992, mae gen i dân yn fy mol i drio helpu unigolion a grwpiau i gael
llais ar y cyfryngau torfol.
Ar ôl gadael y BBC ganol y 90au, nes i lansio Marcher Action ar fy ngorsaf leol
newydd Marcher Coast FM ym Mae Colwyn. Wedyn nes i rywbeth tebyg gyda TNL
Radio yn Colombo, Sri Lanka am ddeunaw mis. Yn Sri Lanka nes i ddefnyddio’r we
am y tro cyntaf. Roedd y potensial i hunan-gyhoeddi yn gyffrous dros ben. Dysgais
fy hun i godio HTML a phan ddes i nôl i weithio gyda BBC Cymru, nes i godio
gwefannau cynta’ bbc.co.uk/cymru a bbc.co.uk/wales gan ddefnyddio Windows 3.1
Notepad. Nes i barhau i weithio gyda BBC Online.
Yn 2001 nes i weld rhywbeth wnaeth newid fy myd. Roeddwn i mewn seminar
Platfform yn BBC Cymru ac yn siarad roedd Daniel Meadows o Brifysgol Caerdydd.
Dangosodd stori ddigidol roedd o wedi creu mewn gweithdy ym Mhrifysgol Berkley
gyda’r Center for Digital Storytelling. Tan hynny, roedd teledu yn rhywbeth oedd yn
cael ei greu ar beiriannau tâp Sony a oedd yn costio £20,000 yr un; am y tro cynta’
rw^an roedd modd
creu teledu ar fwrdd y gegin gyda laptop Macintosh! Fideos dau-
funud yw straeon digidol, wedi eu creu mewn gweithdy hyfforddi gan bobl sy’n
adrodd stori bersonol gan ddefnyddio lluniau o’u harchif personol nhw. Gweithiais
gyda thîm straeon digidol y BBC - Cipolwg ar Gymru / Capture Wales - tan 2008.
Es yn ôl wedyn i weithio ar wefan bbc.co.uk/cymru. Addasiad Cymraeg o wefan
CBeebies Tree Fu Tom oedd un o’m comisiynau mwyaf poblogaidd.
Dechreuodd fy secondiad o’r BBC i Uned Gymraeg Llywodraeth Cymru ym mis
Gorffennaf 2012. Y sialens fwyaf oedd ceisio darbwyllo Apple, Google, Microsoft,
Twitter, Amazon, Adobe a’r prif gwmnïau technegol eraill i gyflwyno casgliadau a
rhyngwynebau Cymraeg newydd. Bues i hefyd yn trefnu hyfforddiant a gwasanaethau
newydd i alluogi ac ysbrydoli pobl i gyhoeddi erthyglau a gemau Cymraeg ar-lein.
Tu allan i waith, dwi’n yn un o gyfarwyddwyr Breaking Barriers Community Arts yn
Llanhilleth ac yn un o ymddiriedolwyr Yr Ymddiriedolaeth Ddarlledu Gymreig. A
dwi’n cynnal gwefannau lleol am Abergele yn Saesneg a Bae Colwyn yn Gymraeg.
Y datblygiadau sy’n fy nghyffroi ym myd cyfathrebu yw’r ffaith ein bod yn gallu
dweud ta-ta wrth yr hen ffordd paternalistaidd o ‘ddarlledu’ negeseuon bellach.
Yn ei le, daw sgwrs gyhoeddus sy’n digwydd rhwng mudiadau neu gwmnïau
a’u cwsmeriaid. Mae’n broses mwy tryloyw lle mae’r mudiad yn fwy agored a’r
dinesydd yn cael mwy o ddylanwad ar weithgareddau’r mudiad. Ar gyfer y sector
cyhoeddus sy’n gwario arian cyhoeddus, mae’r atebolrwydd sy’n dod allan o’r
ddeialog, nid ‘darllediad’, yn werthfawr i ddinasyddion.
Ond mae’r ffordd yma o weithio yn codi cwestiynau hefyd:
• Os ydych chi a’ch staff yn gweithio oriau swyddfa, sut ydych chi’n delio gyda
chwyn sy’n cael ei gyhoeddi a’i ail-drydar ar Twitter o 7y.h. ar nos Wener?
• Ydych chi’n ymateb i bob sylw yn gyhoeddus?
• Ai dim ond y pwyntiau positif ddylech chi ail-drydar neu gymeradwyo?
• Sut ddylech chi ddelio gyda chyfrifon ‘spoof’ fel <http://
www.welshassembly.net> ?
• Pwy ddylech chi ddilyn? ... a dim dilyn?
• A ddylech chi osod eich cyfrif Twitter i ddefnyddio http:// neu https:// (ateb:
yr ail)
• Sut mae gwybod faint i gyhoeddi, faint i ymateb a faint i ail-drydar? Cadw
cytbwysedd rhesymol rhwng yr hyn rydych chi’n ei darddu, trafod ac ail-gylchu.
• Wrth weithio yn aml-ieithol, sut mae delio gyda Chymraeg a Saesneg - ac
ieithoedd eraill hefyd efallai?
A thu draw i Twitter, mae Facebook, Pinterest, Flickr, YouTube a llwyth o wefannau
ac aps rhwydweithio cymdeithasol yn codi pwyntiau dyrys eraill.
Mae’r wefr yn gwibio i’r ddwy gyfeiriad n ôl ac ymlaen ar hyd y gwifrau bellach,
gyda mwy o negeseuon yn ein cyrraedd ni nac ydyn ni yn gallu eu danfon mas. Yn
y pen draw, sgwrs ddwy-ffordd ydy cyfathrebu ac mae’r cyfryngau cymdeithasol yn
hwyluso hyn.
gareth MALWEN einiog DOT com